- Η διαφθορά στην Ελλάδα συνδέεται στενά με την εκμετάλλευση των εργαζομένων και την επιχειρηματική κερδοφορία σε βασικούς τομείς όπως η Υγεία και η Παιδεία.
- Ο καπιταλισμός στηρίζεται θεμελιωδώς στην εκμετάλλευση και η οικονομική δύναμη προσφέρει δυνατότητες εξαγοράς και πολιτικής επιρροής, νόμιμης ή παράνομης.
- Το πραγματικό ζήτημα είναι η συγκέντρωση πλούτου και η κυριαρχία οικονομικής δύναμης που καθορίζει ποιος ασκεί εξουσία και ποια συμφέροντα υπηρετούν οι θεσμοί.
Η πρόσφατη συνέντευξη του καθηγητή Γιάννη Ιωαννίδη ανέδειξε σοβαρά προβλήματα της ελληνικής κοινωνίας: διαφθορά, αναξιοκρατία, υποβάθμιση της Υγείας και της Παιδείας, κοινωνική παρακμή. Οι επισημάνσεις του έχουν αξία. Όμως το ερώτημα είναι βαθύτερο: Πρόκειται απλώς για κακή διαχείριση ή για τις αντιφάσεις ενός συστήματος που στηρίζεται στο κέρδος και την εκμετάλλευση;
Ας υποθέσουμε ότι αύριο εξαφανίζεται κάθε σκάνδαλο και αποκτούμε έντιμους πολιτικούς και αξιοκρατικούς θεσμούς. Θα σταματήσει η εκμετάλλευση των εργαζομένων; Θα πάψουν η Υγεία, η Παιδεία και η κατοικία να αποτελούν πεδία επιχειρηματικής κερδοφορίας;
Ο Μαρξ εξήγησε ότι η εκμετάλλευση δεν είναι παθογένεια του καπιταλισμού, αλλά θεμέλιό του. Ακόμη και ο Κορνήλιος Καστοριάδης, παρά τις διαφωνίες του με τον μαρξισμό, αμφισβήτησε ριζικά τη λογική της απεριόριστης οικονομικής επέκτασης.
Υπάρχει όμως και κάτι ακόμη. Όπου το χρήμα και το κέρδος αποκτούν κυρίαρχη θέση, δημιουργείται και το έδαφος για τη διαφθορά. Ο πλούσιος διαθέτει τη δυνατότητα να χρησιμοποιήσει την οικονομική του ισχύ για να εξαγοράσει συνειδήσεις, να επηρεάσει αποφάσεις, να αποκτήσει προνομιακή πρόσβαση στην εξουσία. Και δεν χρειάζεται πάντοτε να παρανομήσει. Η οικονομική δύναμη μπορεί να μετατραπεί σε πολιτική επιρροή ακόμη και μέσα από απολύτως νόμιμες διαδικασίες.
Μας καλούν να αγανακτούμε με τον διεφθαρμένο πολιτικό, αλλά σπάνια να αναρωτιόμαστε ποιος διαθέτει τα χρήματα για να τον εξαγοράσει και ποια συμφέροντα επιδιώκει να εξυπηρετήσει. Καταδικάζουμε εκείνον που παίρνει τη μίζα, αλλά συχνά αφήνουμε στο περιθώριο της συζήτησης εκείνον που έχει την οικονομική δύναμη να την προσφέρει.
Η κριτική αυτή δεν μειώνει τις επισημάνσεις του καθηγητή. Αντίθετα, επιχειρεί να προχωρήσει τη συζήτηση πέρα από τα συμπτώματα, στις κοινωνικές και οικονομικές σχέσεις που ευνοούν την αναπαραγωγή τους.
Γιατί το πρόβλημα δεν είναι μόνο ποιος διαχειρίζεται το σύστημα, αλλά ποιος κατέχει τον πλούτο, ποιος ασκεί την πραγματική εξουσία και ποιον τελικά υπηρετούν οι θεσμοί.
Μια κοινωνία μπορεί να αποκτήσει εντιμότερους πολιτικούς και καλύτερους νόμους. Όσο όμως ο πλούτος συγκεντρώνεται στα χέρια λίγων, παραμένει και η δυνατότητα η οικονομική ισχύς να μετατρέπεται σε πολιτική εξουσία, επιρροή και προνόμια.
